Hoe vertel je kinderen over de dood?


Hoe vertel je kinderen over de dood?

Hoe moet je een kind vertellen over iets wat je zelf nauwelijks kan bevatten: de dood van vader of moeder, opa of oma, broertje of zusje? Sommige volwassenen hebben de neiging hun kinderen te beschermen, maar het is wel belangrijk om eerlijk en duidelijk te zijn. Dat is beter dan de kinderen iets op de mouw te spelden of iets te fantaseren dat later opnieuw uitgelegd moet worden.

Als je aan kinderen verdrietig nieuws moet vertellen over de dood van iemand die ze goed kennen, die je dat op zo’n manier dat ze het kunnen begrijpen. Heel jonge kinderen gaan anders met het begrip dood om dan tieners.

Hoe vertel je aan kinderen dat iemand is doodgegaan?

Als iemand uit de naaste kring overlijdt, is dat ook voor volwassenen een schok. Zelfs als het overlijden verwacht werd. Je wordt geconfronteerd met je eigen gevoelens rondom afscheid en sterven. Op dat moment heb je er steun aan als je al eens hebt nagedacht welke plek dood in je leven heeft. Veel mensen hebben daar nog nooit bij stil gestaan omdat het tot op dat moment niet nodig was. Nu is het wel nodig omdat je moet nagaan op welke wijze je eigen visie je omgang met de kinderen beïnvloedt. In eerste instantie lijken angst, onzekerheid en machteloosheid het handelen onmogelijk te maken. Je kunt je eigen gevoelens niet buitenspel zetten. Sta er bij stil voordat je de verdrietige boodschap aan de kinderen gaat brengen.

Er zijn veel boeken geschreven over dood en rouw. Ook voor kinderen. Kinderen gaan anders om met de dood dan volwassenen. De emoties zijn soms nieuw, intens en door kinderen niet altijd goed te verwoorden. De kinderboeken vertellen op eenvoudige wijze en vaak met beeldelementen wat doodgaan is. Aanvullend in de lijst staan boeken voor ouders. Om de rouwverwerking bij kinderen te begrijpen en daarover te praten. Ook vindt u enkele boeken van ouders die hun kind hebben verloren. In dagboekvorm, als verhaal of gedicht is de periode voorafgaand aan het sterven en soms de periode daarna beschreven. Deze ‘ervaringsverhalen’ zijn aangevuld met advies van deskundigen.

Welke kinderboeken zijn er over de dood?

Lieve Oma Pluis, Dick Bruna
Mercis Publishing, ISBN 90 5647 171 6
Dit boek is in 1997 bekroond met een Zilveren Griffel. Lieve Oma Pluis beschrijft het overlijden en de begrafenis van de oma van Nijntje. Doordat Nijntje aan haar oma kan blijven denken, is oma toch bij haar. Voor peuters.

Een ster voor Amber, Claude K. Dubois – Bart Demyttenaere
Altiora, Averbode, ISBN 90 317 1734 7
Een prentenboek met eenvoudige teksten. Amber is ziek, ze heeft kanker. Het verhaal gaat over haar vriendje Robbe en haar klasgenootjes. Onderwerpen als verdriet, kaal worden en afscheid nemen worden op een bijzondere wijze verteld. Dit boek is ook geschikt om in een klas te worden gelezen en besproken. Leeftijd: 5 tot 8 jaar.

Kleine Sofie en Lange Wapper, Els Pelgrom
Querido, ISBN 90 2147 804 8
Dit boek is in 1985 bekroond met een Gouden Griffel en een Gouden Penseel. Sofie is ernstig ziek. Ze maakt een zoektocht naar de zin van het leven. Allerlei wonderlijke figuren, waaronder Lange Wapper nemen haar op een avond mee op avontuur. Poëtisch geschreven. Vanaf 8 jaar.

Het Donkerbeest, Uri Orlev
Fontein, ISBN 90 2610 812 5
Dit boek beschrijft het verhaal van een jongetje dat bang is voor het donkerbeest. Het beest zit onder zijn bed. Het jongetje overwint zijn angst en praat met het beest. Als de vader van het jongetje overlijdt troost het Donkerbeest hem. De schrijver ontving de H.C. Andersenprijs voor zijn hele oeuvre. Leeftijd: 8 tot 12 jaar.

Stralend kruid, Roberto Piumini
Querido, ISBN 90 2147 840 4
Dit boek ontving in 1995 de Vlag & Wimpel van de Griffeljury. Het poëtische verhaal gaat over een Turks prinsje Madurer dat ziek is en niet meer buiten het paleis komt. De vader van Madurer laat een beroemde schilder komen en samen bespreken ze wat ze elke keer op de muren van zijn kamer zullen schilderen. Op basis van de gesprekken ontstaan bijzondere beeltenissen, zoals een veld vol stralend kruid. Vanaf 10 jaar.

De gebroeders Leeuwenhart, Astrid Lindgren
Uitgeverij Ploegsma, ISBN 90 2161 592 4
Jonatan en Karel zijn broertjes van 13 en 10 jaar oud. Ze leven samen met hun moeder. Karel is ziek. Jonatan gaat echter dood als hij zijn broertje Karel redt uit hun brandende huis. Karel is ontroostbaar. Maar als ook hij sterft vinden ze elkaar weer in het ‘rijk van de doden’ Nangijala. Helaas moeten ze vechten met een boze heerser Tengil. Ook dan stelt Jonatan zijn leven in de waagschaal voor zijn jongere broer. Jonatan raakt zwaar gewond. Karel gaat hem redden. De schrijfster, bekend van Pippi Langkous, ontving voor dit boek in 1975 een Zilveren Griffel. Vanaf 10 jaar.

Pijnstillers, Carry Slee
Uitgeverij Prometheus, ISBN 90 6494 041 X
Het rustige leven van de vijftienjarige Casper staat plotseling op zijn kop. Zijn moeder wordt ernstig ziek. Ze heeft kanker. Maar dat niet alleen. Hij heeft repetities op school, hij wordt verliefd en gaat op zoek naar zijn vader die hij nooit heeft gekend. Als zijn moeder toch nog plotseling overlijdt, wordt hij gesteund en getroost door zijn omgeving. Een ontroerend boek. Vanaf 12 jaar.

Welke boeken zijn er voor ouders over de dood om met hun kinderen te bespreken?

Achterstevoren, Ton Honig
Meinema, ISBN 90 2113 682 1
Over kinderen en volwassenen die in aanraking komen met de dood. Het boek bevat zeven verhalen over de dood. Uiteenlopende emoties komen aan bod. Thema’s als: afscheid nemen, het waarom van de dood en verdriet worden in de bijzondere verhalen behandeld. Met suggesties voor gebruik in het onderwijs.

Jong Verlies, Riet Fiddelaers-Jaspers
Kok, ISBN 90 2429 434 7
Een handleiding voor het omgaan met rouwende kinderen. Aan de hand van herkenbare voorbeelden wordt ingegaan op de verschillende betekenissen die de dood voor kinderen kan hebben. Met praktische tips hoe aan kinderen kan worden verteld dat iemand is gestorven. Zowel voor ouders, als ook voor leerkrachten en anderen die zijn betrokken bij rouwverwerking bij kinderen. De schrijfster schreef meer boeken over dit onderwerp waaronder een herinneringsboek.

Kinderen helpen bij verlies, Manu Keirse
Lannoo, ISBN 90 209 5004 5
Een gids voor ouders, leerkrachten en andere begeleiders van kinderen. Het boek laat zien hoe kinderen kunnen worden begeleid in het rouwproces. Hoe zij kunnen leren omgaan met verlies en het verdriet dat daarbij loskomt.

Mijn herinneringsboek, Claire Vanden Abbeele
Lannoo, ISBN 90 209 4762 1
De schrijfster is kunstenares en professioneel hulpverleenster. Met dit invulboek helpt ze volwassenen om kinderen hun gevoelens te verwoorden en op te schrijven. Het boek bevat praktische aanwijzingen. In het boek is plaats voor eigen teksten, tekeningen en foto’s. Ook zeer geschikt voor volwassenen zelf die hun gevoelens onder woorden willen brengen.

Vandaag neem ik een snipperdag, Anneke Vriens en Carla Versteeg
CPS, ISBN 90 6508 391 X
Het boek gaat over Peter. Hij heeft kanker en zit op de basisschool. Het is geschreven door de moeder van Peter en door de directeur van de basisschool. In de eerste plaats is dit boek geschreven voor leerkrachten. Maar ook voor ouders. In het boek is een soort stappenplan verwerkt. Gericht op het praten over ziekte en dood tussen volwassenen en kinderen.